ТОЛГОЙТЫН ХАШААНЫ БУГ

[{"id":"8af2686f-a544-4b8c-848b-60c4f54c628d","type":"paragraph","text":"Миний таньдаг нэг залуу жолооч байсан юм.\n\nНэг удаа хүнээс түүнийг Махкомбинатаас зүүн хойш, Толгойтын хавьд хашаа авч суурьшсан гэж сонслоо. Танил хүн болохоор нь гэрийг нь эрж хайсаар байгаад олж очив.\n\nХашаа нь тэр үеийн Толгойтын захад, айлууд сийрэгхэн буусан газар байлаа.\n\nӨвлийн хүйтэн тачигнаж, хашааны банзны завсраар салхи исгэрнэ. Газрын цас айлын хөлөөр гишгэгдэн хатуурч, хоёр гэрийн яндангаар цэнхэр утаа суунаглаж байв.\n\nХашаанд нь хоёр гэр барьжээ.\n\nТом гэрт жолоочийн аав, ээж хоёр сууна. Харин бага гэрийг залуу өөртөө зориулан барьсан байлаа. Удахгүй гэрлэх гэж байгаа гэнэ.\n\nБи том гэрт орж цай уунгаа тэдэнтэй хэсэг ярилцав. Хүү нь гэрлэх гэж байгаа болохоор гэрийнхэн нь бэлтгэлтэй, бүгд л баяртай харагдана.\n\nЗалуу намайг хуримдаа заавал ирээрэй гэж урьсан юм.\n\nТэгээд би явлаа.\n\nТүүнээс хойш сар орчмын дараа өнөөх айлаар дахин орохоор шийдэв.\n\nГэтэл хашаанд нь очиход нэг л биш санагдлаа.\n\nХашааны хаалга хаалттай биш, түгжээ ч байсангүй. Дотогш ортол хоёр гэр хоёулаа алга.\n\nЦасанд дугуйрсан хоёр бууц л харлана.\n\nГэрийн буурь дээр үнс, түлээний үйрмэг, хөлдсөн цайны шаар зэрэг нүүсэн айлын үлдээдэг жижиг сажиг зүйлс хэвтэж байв.\n\n“Өвлийн ид хүйтэнд яагаад ингэж гэнэт нүүчихэв?” гэж гайхлаа.\n\nХавийн айлаас сураглахад:\n\n— Тэднийх өөр хашаанд буусан, — гэж хэлэв.\n\nШинэ газрыг нь заалгаж аваад тэднийд очлоо.\n\nҮнэхээр гэрүүдээ өөр хашаанд барьчихсан, амьдарч байв. Гэхдээ урьдынх шигээ баяр хөөртэй харагдсангүй.\n\nЗалуу гэрлэчихсэн байлаа.\n\nШинэ эхнэр нь ч тэдэнтэй хамт сууж байсан ч царай нь нэг л түгшүүртэй, дуу цөөнтэй санагдав.\n\nБи:\n\n— Танайх яагаад өвлийн хүйтэнд нүүгээд ирэв? — гэж асуулаа.\n\nТэд хэсэг чимээгүй болов.\n\nТэгснээ:\n\n— Аа, тэр чинь явдалтай хашаа байсан юм, — гээд өөр зүйл ярьсангүй.\n\nБи ч дахин шалгааж асуусангүй.\n\nӨөр юм ярьж сууснаа удалгүй явсан юм.\n\nХарин хэд хоногийн дараа өнөөх жолоочтой ганцааранг нь тааралдлаа. Тэгэхэд тэр хуучин хашаанаас яагаад нүүснээ надад дэлгэрэнгүй ярьсан юм.\n\nГэрлэснээс нь хойш удаагүй байжээ.\n\nНэг орой залуу ажилтай байсан учраас эхнэр нь бага гэртээ ганцаараа унтахаар үлдсэн байна.\n\nХадам аав, ээж хоёр нь хажуугийн том гэрт байлаа. Хэрэг гарвал ойрхон учраас залуу эхнэр айх зүйлгүй гэж боджээ.\n\nОройн ажлаа дуусгаад гэрийнхээ хаалгыг түгжин, гал руугаа түлээ хийв.\n\nГэрт нам гүм.\n\nЗөвхөн галын мод хааяа тас няс хийх болон гаднаас салхи гэрийн бүрээсийг зөөлөн нүдэх нь сонсогдоно.\n\nХүүхэн ороо засаж, унтахаар бэлтгэж байснаа баруун талын ор руу санамсаргүй харжээ.\n\nТэнд нэг хүн хэвтэж байв.\n\nЗалуувтар эрэгтэй хүн.\n\nТэр хүн хүүхэн рүү нуруугаа харуулж, хөнжилгүйгээр орон дээр нь хэвтэнэ.\n\nБүр унтаж байгаа бололтой, намуухан хурхирах чимээ гаргаж байжээ.\n\nХүүхэн эхэндээ харсандаа итгэсэнгүй.\n\n“Нөхөр маань ирчихсэн юм болов уу?” гэж бодсон ч хаалга онгойх чимээ огт сонсоогүй. Дээрээс нь нөхөр нь өмсөж явсан хувцас биш байв.\n\n— Хэн бэ? — гэж асуухыг оролдсон ч хоолой нь гарсангүй.\n\nӨнөөх хүн хөдөлсөнгүй.\n\nБуруу харсан чигээрээ хурхирсаар л байлаа.\n\nГэрийн хаалга дотроосоо түгжээтэй.\n\nТэгэхээр тэр хүн хаанаас орж ирсэн байх вэ?\n\nХүүхэн айсандаа гэнэт хаалганы түгжээг татан гарч, хадам аавынхаа гэр рүү гүйлээ.\n\n— Манай орон дээр нэг хүн унтаж байна! — гэж сандарсан чигээрээ хэлжээ.\n\nХадам аав нь эхэндээ итгэсэнгүй.\n\nГэхдээ бэрийнхээ айсан царайг хараад хамт гарч, бага гэр рүү нь очив.\n\nХаалгыг нээгээд ороход гэрт хэн ч байсангүй.\n\nБаруун орон дээр хүн хэвтэж байсан шинж ч алга.\n\nГэрийн хоймор, авдарны араар, орон доогуур хүртэл шалгасан ч юу ч олдсонгүй.\n\n— Биднийг ирэх хооронд босоод гарчихсан байлгүй, — гэж хадам аав хэлжээ.\n\nТэгээд хоёул гадагш гарч, хашаа хороогоо тойрон хайв.\n\nЦасанд шинэ хүний мөр байсангүй.\n\nХашааны хаалга ч хаалттай хэвээр.\n\nХүн зугтаад гарсан бол цасан дээр заавал мөр үлдэх ёстой.\n\nГэтэл юу ч байгаагүй.\n\nТэр шөнө жолоочийн эхнэр айсандаа бага гэртээ буцаж оролгүй, хадам аав ээжийнхээ гэрт унтжээ.\n\nМаргааш нь хадам аав нь бэрээ зэмлэв.\n\n— Дэмий юмнаас айгаад байх юм. “Айхад аргалын толгой хөдөлнө” гэдэг энэ шүү. Юм бодож өөрийгөө айлгаад байгаа хэрэг, — гэжээ.\n\nХүүхэн:\n\n— Би хүн байгааг тод харсан. Бүр хурхирахыг нь сонссон, — гэсэн ч өвгөн итгэсэнгүй.\n\n— Одоо гэртээ очиж унт. Өчигдрийн юм мартагдана.\n\nАргагүйдсэн хүүхэн тэр орой бага гэртээ дахин унтахаар болов.\n\nГэхдээ энэ удаа баруун ор руу дахин дахин харж байлаа.\n\nӨчигдөр хүн хэвтэж байсан ор хоосон.\n\nХүүхэн өөрийн унтах орыг засаад хэсэг суужээ.\n\nЯмар ч чимээ алга.\n\nХүн ч үзэгдсэнгүй.\n\nАажмаар тайвширч, “Нээрээ л ядарснаасаа болоод буруу харсан юм болов уу” гэж бодож эхлэв.\n\nГэтэл баруун орон дээрх хөнжил хөдөллөө.\n\nЭхэндээ маш бага.\n\nОрон дээр эвхэж тавьсан хөнжлийн нэг зах аажуухан доош гулсав.\n\nХүүхэн хөшиж, тийшээ ширтэнэ.\n\nХөнжил цаашаа ахин хөдөллөө.\n\nХэн нэгэн дээрээс нь аажмаар татаж байгаа юм шиг орны захаар доошилсоор байв.\n\nГэрт салхи орох боломжгүй.\n\nХаалга, өрх бүгд хаалттай.\n\nГэтэл хөнжил улам доош гулссаар эцэст нь шалан дээр уначихжээ.\n\nХүүхэн дахиад л хашхиран гарч, хадам аавдаа хэлэв.\n\nӨвгөн дургүйцсэн хэвээр бага гэрт орж ирсэн ч энэ удаа өөрийн нүдээр харлаа.\n\nХөнжил үнэхээр шалан дээр хэвтэж байв.\n\nОрон дээр байсан зүйлийг хүн татаж унагаасан мэт.\n\nХарин гэрт хэн ч байсангүй.\n\nТүүнээс хойш иймэрхүү явдал дахин дахин гарчээ.\n\nГэрт хүнгүй байхад юм хөдөлнө.\n\nШөнө хэн нэгэн хэвтэж байгаа мэт ор хяхтнана.\n\nХааяа унтаж байгаа хүний амьсгаа шиг чимээ баруун орноос гарна.\n\nГэхдээ очиж харахад юу ч байхгүй.\n\nЭхнэр нь бага гэрт ганцаараа орохоос бүрмөсөн татгалзжээ.\n\nУдалгүй залуугийн аав, ээж хоёр ч тэр хашаанд цааш суух боломжгүй гэж үзсэн байна.\n\nӨвлийн хүйтэн байсан ч гэрүүдээ буулган, өөр газар нүүжээ.\n\nХожим нь тэр хашааны түүхийг сурагласан байна.\n\nУг хашаа өмнө нь ганц бие хятад өвгөнийх байжээ.\n\nТэр өвгөн олон жил тэнд ганцаараа амьдарч байгаад нас барсан гэнэ.\n\nХүмүүс түүнийг үхсэнийхээ дараа буг болсон гэж ярьдаг байв.\n\nТэр хашааг дараа нь хэд хэдэн айл хямдхан худалдаж авч, гэрээ барин сууж үзжээ.\n\nГэвч айл бүрд тайлбарлахын аргагүй зүйл тохиолдсон байна.\n\nШөнө үл таних хүн гэрт нь хэвтэнэ.\n\nЮмс өөрсдөө хөдөлнө.\n\nХашаанд хүн алхах мэт чимээ гардаг ч гадаа гарахад мөргүй.\n\nИнгээд нүүж орсон айл болгон удалгүй тэндээс гарч явдаг байжээ.\n\nХарин манай жолооч тэр түүхийг мэдээгүй.\n\nХашаа хямдхан байсныг нь бодоод авч, аав ээжийнхээ болон өөрийн гэрийг барьсан хэрэг.\n\nШинэхэн эхнэрийнх нь орон дээр буруу харан хурхирч байсан залуу хүн үнэхээр хаанаас ирсэн юм бэ?\n\nТэр нь нас барсан өвгөн өөрөө байсан уу?\n\nЭсвэл хашаанд үлдсэн өөр ямар нэг зүйл байсан уу?\n\nҮүнийг хэн ч мэдээгүй.\n\nХарин тэр айл хашаагаа орхиод явсны дараа тэнд дахиж хэн нэгэн удаан суусан эсэхийг би сонсоогүй юм.\n\nЭх сурвалжийн тайлбар\n\nЭнэ найруулга нь Ц.Дамдинсүрэнгийн “Лус савдаг, чөтгөр шулмастай учирсан хүмүүсийн яриа” эмхэтгэлд “Үхсэн хятад” нэрээр орсон хууч ярианы үндсэн үйл явдлыг дагасан. Эхэд Толгойтын хашаанд нүүж орсон жолоочийн шинэхэн эхнэр орон дээрээ үл таних залуу эр унтаж байхыг харсан, дараа нь хөнжил өөрөө шалан дээр гулсан унасан болон тус хашааны хуучин эзэн нас барсны дараа буг болсон гэх яриа багтдаг."},{"id":"5174cf51-d0d2-4cf0-8a1e-b549cab176ef","type":"image","url":"https://urboiouficsi3k76.public.blob.vercel-storage.com/story-media/1786031878668-image_2026-08-06_235758651-Ez5jG91hj50bcLGFCply645OOuFtLL.png","alt":"","caption":"","size":"normal"},{"id":"2d7cabff-7a2f-4da1-b38e-3549202cbbb8","type":"paragraph","text":""}]