НҮЦГЭН ХҮҮХЭН

[{"id":"6b867c2a-c7ea-4565-b955-8c298795a695","type":"paragraph","text":"Энэ явдал 1937 эсвэл 1938 оны үед болсон юм.\n\nТэр үед би Алтанбулагаас Улаанбаатар орохоор Базар гэдэг жолоочийн ачааны машины кабинд сууж явлаа. Машины тэвш дүүрэн ачаатай. Бидэнтэй хамт Базарын танил өөр нэг жолооч бас ачааны машинаар явж байсан юм.\n\nХоёр машин нэг нэгнээсээ холдолгүй, шороон замаар бүтэн өдөр давхив.\n\nНамрын сүүл сар байсан санагдана. Өдөр богиносож, оройн хүйтэн эрт буудаг үе. Алтанбулаг, Улаанбаатар хоёрын бараг дунд орж явахад нар аль хэдийнэ уулын цаагуур орж, эргэн тойрон сааралтаж эхэлсэн байлаа.\n\nЗамын хоёр талаар эзгүй тал үргэлжилнэ.\n\nМашины мотор хүнгэнэж, дугуйн доороос хуурай тоос босно. Кабин дотор бид хоёр нэг их юм ярьсангүй. Базар урдах замаа ширтэн жолоо барьж, би хажууд нь сууж явлаа.\n\nГэтэл тэр гэнэт тоормос гишгэв.\n\nХүнд ачаатай машин зам дээр хүчтэй донслон зогсов.\n\nБи урагш савснаа суудлаасаа зуурч:\n\n— Юу болов? — гэж асуулаа.\n\nБазар юу ч хэлэлгүй замын зүүн тал руу толгой дохив.\n\n— Тэрийг харж байна уу?\n\nБи жолооны хүрдний дээгүүр бөхийн, заасан зүг рүү нь харлаа.\n\nЭхэндээ юу байгааг ойлгосонгүй.\n\nЗамын хажууд хүн зогсож байх шиг.\n\nНүдээ онийлгон сайн хартал залуухан хүүхэн байв.\n\nГэхдээ тэр хүүхэн биедээ юу ч өмсөөгүй, чармай нүцгэн зогсож байлаа.\n\nНамрын хүйтэн салхинд урт задгай үс нь нэг тал руугаа хийсэнэ. Царай нь хүнээс баймгүй зэвхий цагаан. Хорь орчим настай болов уу гэмээр залуу хүүхэн мөртлөө хүйтнийг огт мэдрэхгүй байгаа мэт хөдөлгөөнгүй зогсоно.\n\nТэгээд нэг гараа өргөчихсөн байв.\n\nЗамын машинд дайгдах гэсэн хүн шиг.\n\nБи түүнийг харсан даруйдаа дотор хачин болж, бие зарсхийв.\n\nЭнэ эзгүй газар яагаад нүцгэн хүүхэн ганцаараа зогсож байдаг билээ?\n\nХаанаас ирсэн юм?\n\nОйр хавьд айл гэр ч харагдахгүй.\n\nТэр хүүхэн Базар руу биш, яг машин доторх бид хоёр руу харж байв. Гэхдээ нүүрэнд нь ичсэн, даарсан, тусламж гуйсан ямар ч шинж байсангүй.\n\nЗүгээр л гараа өргөчихсөн.\n\nЧимээгүй ширтэнэ.\n\nТэр үед ард явсан нөгөө машин биднийг гүйцэж ирээд зүүн талаар зэрэгцэн зогсов.\n\nНөгөө жолооч цонхоороо тонгойж:\n\n— Яав? Машин эвдрэв үү? — гэж асуув.\n\nХариулахаас өмнө өнөөх хүүхэн түүн рүү толгойгоо эргүүлээд, гараа дахин өргөлөө.\n\nКабинд чинь сууя гэж байгаа нь илт.\n\nНөгөө жолооч бид хоёроос хамаагүй зоригтой залуу байсан юм. Тэр хүүхнийг хэсэг харснаа:\n\n— За тэг, суу! — гээд кабиныхаа хаалгыг онгойлгов.\n\nХаалга нээгдсэн даруйд хүүхэн алга болчихлоо.\n\nЗүгээр л байхгүй болсон.\n\nГүйсэн ч үгүй.\n\nХаранхуйд орж далдлагдсан ч үгүй.\n\nХоромхон зуур замын хажууд зогсож байсан хүн юу ч байгаагүй мэт зам хоосорчихов.\n\nХоёр жолооч кабинуудаасаа бууж, замын хажуугаар хэсэг хайлаа.\n\nӨндөр өвс бараг байхгүй, нуугдах газар ч үгүй. Шороон дээр хөлийн мөр харагдсангүй. Хэдхэн агшны өмнө бид гурвын нүдэн дээр зогсож байсан хүүхэн хаашаа орсныг олох арга байсангүй.\n\nНөгөө жолоочийн царай анх удаа өөрчлөгдөв.\n\nТэр Базарт ойртож ирээд нэг хүний нэр хэлснээ:\n\n— Тэр гуайн ярьдаг өнөөх юм чинь энэ байна шүү дээ, — гэв.\n\nБазар дуугаа намсган:\n\n— Тийм бололтой. Болгоомжтой явалгүй болохгүй нь, — гэж хариуллаа.\n\nБи тэр нэрийг одоо санахгүй байна.\n\nГэхдээ тэдний ярианаас сонсоход энэ хүүхэн тэр зам дээр анх удаа үзэгдэж байгаа зүйл биш байв. Өмнө нь ч олон жолоочтой таарч байсан бололтой.\n\nХаранхуй улам өтгөрч байлаа.\n\nГанцаараа явж болохгүй гэж хоёр жолооч шийдэв.\n\n— Хоёулаа зэрэгцээд явъя. Нэгнийгээ хараанаасаа алдахгүй, — гэж Базар хэллээ.\n\nИнгээд хоёр ачааны машин зам дээр аль болох ойрхон зэрэгцэж, дахин хөдөлсөн юм.\n\nБидний машин баруун талд, нөгөө машин зүүн талд явна.\n\nБи кабин дотроос замын хажууг дахин дахин харж байлаа. Өнөөх хүүхэн гэнэт цонхны дэргэд гарч ирэх юм шиг санагдана.\n\nГэхдээ хэсэг хугацаанд юу ч болсонгүй.\n\nХоёр машины гэрэл урдах замыг урт цагаан зурвас болгон гэрэлтүүлнэ. Түүнээс цааш харанхуй тал л үргэлжилж байв.\n\nТэгтэл машины гэрэлд цагаан юм орж ирлээ.\n\nЭхэндээ хад чулуу гэж бодсон ч тэр зүйл хөдөлж байв.\n\nНэг сайхан цагаан тэмээ бидний өмнө хатируулан явж байлаа.\n\nТэмээний бөх, урт хүзүү, савлах алхаа нь тодхон харагдана. Гэхдээ хаанаас гарч ирснийг хэн ч анзаараагүй.\n\nБид гүйцэж очих гэж хурдаа нэмэхэд тэмээ яг ижил хурдаар урд явсаар.\n\nЗамын хажуу тийш гарахгүй.\n\nЗогсохгүй.\n\nХоёр машины гэрлийн голд бөмбөлзтөл хатирна.\n\nЭзэнгүй ганц цагаан тэмээ шөнийн замаар биднийг дагуулан явж байгаа мэт.\n\nБазар дуут дохиогоо дарлаа.\n\nТэмээ тоосонгүй.\n\nНөгөө машин ч бас дохиогоо өгөв.\n\nТэгтэл цагаан тэмээ яг өмнөх хүүхэн шиг гэнэт алга болчихов.\n\nЗамын гэрэлд хоосон шороо л үлдлээ.\n\nБидний хэн нь ч юу ч хэлсэнгүй.\n\nМашинууд хурдаа хасалгүй зэрэгцэн явсаар байв.\n\nУдалгүй замын голд дахиад нэг дүрс харагдлаа.\n\nЭнэ удаа нүцгэн биш.\n\nАраг үүрсэн, толгойдоо тоорцог малгайтай залуухан хүүхэн байв. Хүрэн торгон дээл өмсжээ.\n\nТэр бидэн рүү харсангүй.\n\nЗамын урд алхаж явахдаа өндөр, хангинасан хоолойгоор дуу дуулна.\n\nМашины моторын чимээ, дугуйн нүргээн дундуур хүртэл хоолой нь тод сонсогдож байлаа.\n\nГэхдээ ямар дуу дуулсныг нь би ойлгоогүй.\n\nАя нь нэг л танил юм шиг мөртлөө хүний дуулдаг дуунаас өөр. Хэт цэвэрхэн, хэт холоос сонсогдож байгаа мэт.\n\nБид машинаар явж байхад жирийн хүн явганаар урд маань ингэж удаан явах боломжгүй.\n\nГэтэл тэр хүүхэн алхсаар л.\n\nМашинууд хурдаа нэмэхэд тэр хурдасгана.\n\nХурдаа хасахад тэр бас удааширна.\n\nАраг нь нуруун дээр нь хөдөлж, хүрэн торгон дээлнийх нь хормой салхинд хийсэхийг би тодхон харж байсан.\n\nДараа нь тэр дуугаа таслалгүй явсаар, замын гэрлийн дундаас аажмаар бүдгэрч алга болсон.\n\nЭнэ удаа хоёр машин зогсоогүй.\n\nХэн нь ч зогсохыг хүсээгүй байх.\n\nБид хоёр машинаараа зэрэгцэн, өглөө болтол бараг салалгүй явсан.\n\nТэр шөнө бидний биед ямар нэг хор болсонгүй. Хэн ч өвдөөгүй, машин ч эвдрээгүй. Харин зам дээр үзсэн тэр гурван дүр — нүцгэн хүүхэн, цагаан тэмээ, араг үүрсэн хүрэн дээлтэй хүүхэн — олон жилийн турш миний санаанаас гараагүй юм.\n\nХожим хүмүүс:\n\n— Хийморь нь доройтсон, удахгүй өвдөх эсвэл үхэх гэж байгаа хүнд л чөтгөр харагддаг, — гэж ярьдаг байлаа.\n\nГэхдээ би үүнд итгэдэггүй.\n\nТэр шөнө хүүхнийг ганц би хараагүй. Хоёр машины хүмүүс бүгд харсан.\n\nТэгээд бидний хэн нь ч тэр явдлын дараа өвдөж үхээгүй.\n\nБи өөрөө одоо далан зургаан нас хүрчихээд зүгээр сууж байна.\n\nНадаас нэг хүн:\n\n— Тэр чөтгөр одоо хүртэл тэр замд байдаг болов уу? — гэж асууж байсан.\n\nБи үгүй гэж боддог.\n\nТийм юм хоёр, гурван жилээс илүү оршдоггүй байх.\n\nСүнс нь чигээ олж, өөр төрөлд очих үед үзэгдэж харагдахаа больдог биз.\n\nҮхсэн хүн болгон чөтгөр болдоггүй.\n\nХарин маш их гомдол, зовлон, хорсолтойгоор нас барсан хүний сүнс хэсэг хугацаанд учраа ололгүй тэнэдэг байж мэднэ.\n\nМиний л бодол шүү.\n\nБас чөтгөр хүнээс илүү хүчтэйдээ хорлодог юм биш байх.\n\nХүн өөрөө айж, сэжиглэж эхлэх үед тэр айдас нь л өөрийг нь хорлодог болов уу.\n\nГэхдээ би нэг зүйлийг баттай мэднэ.\n\nНамрын тэр бүрийд замын хажууд гараа өргөн зогсож байсан нүцгэн хүүхэн бодитой харагдсан.\n\nБи түүнийг өөрийнхөө хоёр нүдээр үзсэн.\n\nГанц би ч биш.\n\nТэр шөнө хоёр машины хүмүүс бүгд харсан юм.\n\nЭх сурвалжийн тайлбар\n\nЭнэ хувилбар нь “Нүцгэн хүүхэн” нэртэй Монгол хууч ярианы гол үйл явдлыг дагасан шинэчилсэн найруулга. Эх ярианд Гончиг Алтанбулагаас Улаанбаатар явах замдаа нүцгэн, зэвхий царайтай хүүхэнтэй таарч, дараа нь цагаан тэмээ болон араг үүрсэн хүрэн дээлтэй хүүхний дүр дахин үзэгдсэн тухай өгүүлдэг. Түүний сүнс, айдас хүнийг хэрхэн хорлодог тухай бодлыг мөн хэвээр хадгалсан."}]